Triết học phương Tây

HỮU và HƯ VÔ

Một khảo sát hữu thể học hiện tượng học Jean-Paul Sartre

(Tác giả ThS. Trần Thanh Phương)

Trong dòng chảy triết học phương Tây hiện đại, Jean-Paul Sartre nổi lên như một biểu tượng kiệt xuất, người đã thổi một luồng sinh khí mới vào phương pháp hiện tượng học, biến nó thành một công cụ nhân bản sâu sắc để giải mã thân phận con người. Cuốn sách chuyên khảo "Hữu và Hư vô: Một khảo sát hữu thể học hiện tượng học của Jean-Paul Sartre" của tác giả Trần Thanh Phương ra đời như một nỗ lực hệ thống hóa lại hành trình tư duy đầy thách thức của Sartre.  Cuốn sách không chỉ là một bảng dẫn lý thuyết, mà là kết quả của quá trình khảo cứu nghiêm túc nhằm bóc tách những tầng vỉa triết học phức tạp trong kiệt tác được xuất bản năm 1943 của ông: Hữu và Hư vô (L'Être et le Néant).

Nội dung của cuốn sách này tập trung vào việc giải mã cấu trúc của ý thức, các dạng thức tồn tại (hữu thể) mà Sartre phân biệt thành hai dạng thế cách tồn tại quyết định: hữu-tự-nó (đối tượng, vật chất) và hữu-cho-mình (ý thức con người), hiện tượng học về thân xác, cái nhìn, sự xung đột trong mối quan hệ liên-chủ-thể, cùng những vấn đề hiện sinh của hữu thể người trong đời sống thường nhật, đồng thời thẳng thắn nhìn nhận giá trị, giới hạn cùng khát vọng về một nền đạo đức hiện sinh.  Qua đó, tác giả làm nổi bật quan điểm cốt lõi của Sartre: con người không có bản chất định sẵn, mà là một "dự án" luôn tự kiến tạo thông qua tự do, dấn thân và trách nhiệm.  

Đặc biệt, cuốn sách được tổ chức mạch lạc, dẫn dắt độc giả đi từ những căn nguyên của lịch sử thời cuộc – trong một bối cảnh nước Pháp giai đoạn 1939–1945 bị chia cắt, bị tước đoạt tự do và đầy chấn thương, rạn vỡ – đến khái quát một cách có hệ thống tiền đề lý luận đã định hình nên tư tưởng Sartre, bao gồm sự kế thừa và phê phán các bậc tiền bối như Descartes, Hegel, Husserl và Heidegger.

Cuốn sách giúp độc giả thoát khỏi lối tiếp cận cưỡi ngựa xem hoa thường thấy về chủ nghĩa hiện sinh – vốn chỉ tập trung vào các biểu hiện bề nổi như nỗi cô đơn hay sự tự do. Thay vào đó, tác phẩm cung cấp một công cụ tư duy sắc bén để hiểu rõ nền tảng hữu thể học hiện tượng học đằng sau đó, từ đó giúp mỗi người soi chiếu và định vị lại chính sự hiện hữu của mình trước những khủng hoảng tinh thần của xã hội hiện đại. Đây không chỉ là tài liệu dành cho những người yêu thích triết học, mà còn là lời mời gọi dấn thân, nhắc nhở chúng ta về trách nhiệm lựa chọn trong từng khoảnh khắc của cuộc đời. 

MỤC LỤC

LỜI TỰA

CHƯƠNG 1. CỘI NGUỒN CỦA PHƯƠNG PHÁP

1.1. NHỮNG KHÚC QUANH LỊCH SỬ VÀ HÀNH TRÌNH TƯ TƯỞNG CỦA JEAN-PAUL SARTRE 1.1.1. Nước Pháp giai đoạn 1939–1945

1.1.2. Sartre giữa lòng nước Pháp "chấn thương" và "rạn nứt"

1.1.3. "Khảo cổ học" tư tưởng của Jean-Paul Sartre

1.1.3.1. Phác thảo chân dung một trí thức dấn thân

1.1.3.2. Sự tiến hóa tư tưởng trước tác phẩm Hữu và Hư vô

1.1.3.3. Giới thiệu kiệt tác Hữu và Hư vô

1.2. HỆ THỐNG TIỀN ĐỀ LÝ LUẬN

1.2.1. Từ những cội nguồn sâu xa

1.2.1.1. Sự rạn nứt trong hệ hình khoa học phương Tây

1.2.1.2. Phát kiến Cogito của René Descartes

1.2.1.3. Hiện tượng học tinh thần của Georg Wilhelm Friedrich Hegel

1.2.2. Dòng chảy trực tiếp từ Edmund Husserl đến Martin Heidegger

1.2.2.1. Hiện tượng học của Husserl

1.2.2.2. Hữu thể học của Heidegger

CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP HIỆN TƯỢNG HỌC CỦA JEAN-PAUL SARTRE: NỘI DUNG, ĐẶC ĐIỂM, GIÁ TRỊ VÀ GIỚI HẠN

2.1. CÁC CHIỀU KÍCH KHẢO SÁT CỦA PHƯƠNG PHÁP

2.1.1. Hiện tượng học về "ý thức"

2.1.2. Hiện tượng học về "Hữu"

2.1.3. Cấu trúc hiện sinh của đời sống thường nhật

2.1.4. Hiện tượng học về "thân xác" và "cái nhìn"

2.1.5. Phân tâm học hiện sinh

2.2. ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA PHƯƠNG PHÁP

2.2.1. Một phương pháp sáng tạo

2.2.2. Một phương pháp vị nhân sinh

2.2.3. Một phương pháp mang tính thực tiễn và có xu hướng chính trị

2.3. GIÁ TRỊ, GIỚI HẠN CỦA PHƯƠNG PHÁP VÀ LỜI HỨA CHO MỘT NỀN ĐẠO ĐỨC HIỆN SINH

2.3.1. Giá trị của phương pháp

2.3.2. Giới hạn của phương pháp

2.3.3. Lời hứa cho một nền đạo đức mới

LỜI BẠT

TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC