Ngay khi mới ra đời, Khuyến học đã tác động không nhỏ đến sự định hình của nền dân chủ Nhật Bản. Tác phẩm mở đầu với câu trứ danh: “Trời không tạo ra người đứng trên người, cũng không tạo ra người đứng dưới người”. Theo đó, Fukuzawa Yukichi nêu rõ quan điểm, con người sinh ra vốn bình đẳng, không có sai biệt sang hèn cao thấp, mà chỉ có sự khác biệt về học vấn mới khiến con người ta khác nhau, có sang có hèn, có giàu có nghèo.

Quan điểm này mang tính cách mạng hết sức tiến bộ, phản bác niềm tin vào thuyết định phận và cơ cấu đẳng cấp ăn sâu vào xã hội Nhật Bản từ lâu đời.

Khuyến học gồm có 17 chương. Trong đó, chương đầu tiên được Fukuzawa Yukichi viết chung với Obata Tokujirō, nhà chính trị, nhà tư tưởng, nhà giáo dục đương thời. Sách được viết với văn phong bình dị, thể hiện khí khái của con người trí thức đầu thời Minh Trị, tự giác gánh vác nền độc lập và sự phát triển của đất nước cùng hy vọng về thời đại mới sau thời kỳ động loạn của cuộc duy tân. Khuyến học là cuốn sách nổi tiếng nhất, bán chạy nhất trong số những sách khai sáng thời cận đại ở Nhật. Có thống kê cho rằng cuốn sách này đã bán được hơn 3 triệu bản. Bấy giờ dân số Nhật Bản khoảng 30 triệu người, tức trong cả nước, cứ 10 người thì có 1 người mua cuốn sách này. Về sau, cuốn sách được dịch sang tiếng Nhật hiện đại và nhiều thứ tiếng khác.

Bản in lần này do dịch giả Ca Lâu la chuyển ngữ, bám theo bản in đầu của nguyên tác tiếng Nhật, cố giữ lối diễn đạt, văn phong, cách nói cách viết của người dân Nhật Bản đương thời. Thiết nghĩ, với sự tương đồng và gần gũi về văn hóa, lịch sử giữa hai đất nước Việt Nam và Nhật Bản, cuốn sách Khuyến học có thể thúc đẩy tinh thần tự lực, hiếu học, hiếu đọc nơi mỗi người dân Việt Nam ngày nay, như đã từng làm được đối với người dân Nhật Bản trước đây.

GIỚI THIỆU TÁC GIẢ

Fukuzawa Yukichi (1835 - 1901) là nhà tư tưởng lỗi lạc, nhà giáo dục tiên phong và là một trong những kiến trúc sư trưởng về mặt tư tưởng của nước Nhật Bản hiện đại. Xuất thân từ một gia đình samurai cấp thấp trong bối cảnh xã hội phong kiến Mạc phủ đang trên đà suy tàn, Fukuzawa sớm nhận ra sức mạnh của tri thức phương Tây và tầm quan trọng của việc canh tân đất nước.

Năm 1860, trong chuyến tháp tùng phái đoàn ngoại giao Nhật Bản đầu tiên đặt chân đến Hoa Kỳ và châu Âu, Fukuzawa Yukichi đã tận mắt chứng kiến sự ưu việt của nền văn minh công nghiệp. Trở về nước, ông không chọn con đường làm quan để mưu cầu vinh hoa phú quý, mà tự nguyện dấn thân vào sự nghiệp “khai minh dân trí”. Ông sáng lập Đại học Keio (một trong những trường đại học danh tiếng bậc nhất Nhật Bản), tờ báo thời sự Jiji Shimpo, và để lại kho tàng trước tác đồ sộ làm thay đổi nhận thức của cả một thế hệ, trong số đó có những tác phẩm nổi tiếng được dịch sang nhiều ngôn ngữ khác như Khuyến học, Khái lược văn minh luận, Phúc Ông tự truyện.