Văn Học Việt Nam: Kì Và Thực - Hài Và Bi - Vũ Thanh

Cuốn sách Văn học Việt Nam: kì và thực, hài và bi của tác giả Vũ Thanh mang đến một góc nhìn sâu sắc về tiến trình văn học dân tộc qua 4 yếu tố: kì – thực – hài – bi. Tác giả chỉ ra rằng, văn học Việt Nam giai đoạn đầu mang đậm dấu ấn kì ảo, huyền thoại từ văn hoá dân gian và tín ngưỡng với các tác phẩm như Việt điện u linh hay Lĩnh Nam chích quái lục, dù sau đó bị Nho giáo bài trừ. Tuy nhiên, sự phát triển đến đỉnh cao của truyện truyền kì đã khẳng định sự tồn tại mạnh mẽ của cái kì ảo bên cạnh cái hiện thực, đánh dấu bước tiến quan trọng của văn học nghệ thuật. Theo thời gian, yếu tố hiện thực ngày càng chiếm ưu thế, lấn át nhưng không làm biến mất yếu tố kì ảo, tạo nên sự kết hợp thẩm mĩ đặc trưng cho đến hết giai đoạn hậu kì trung đại. Cùng với cái kì, cái hài vốn có nguồn gốc dân gian và từng bị hạn chế đã thực sự bứt phá, nở rộ vào thế kỉ XVIII – XIX khi tư tưởng Nho giáo bộc lộ sự khủng hoảng trầm trọng. Những sáng tác trào phúng của Hồ Xuân Hương, Nguyễn Khuyến, Trần Tế Xương,… không chỉ đơn thuần mang tiếng cười châm biếm mà còn chất chứa cả yếu tố bi, thể hiện sự cay đắng, xót xa trước bi kịch của trí thức và sự biến thiên của dân tộc. Tác phẩm cũng làm nổi bật màu sắc bi kịch cao cả qua Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, thơ Đặng Dung, Nguyễn Quang Bích và khép lại bằng tiếng cười lạc quan trong Nhật kí trong tù của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Qua công trình nghiên cứu đầy tâm huyết này, tác giả đúc kết rằng cái thực chính là chất kết dính cái kì, hài và bi để tạo nên những bức tranh thời đại sinh động; và một tác phẩm lớn, mang tính thời đại bắt buộc phải có sự đan xen, gắn bó của các giá trị thẩm mĩ đó.