Nghiên Cứu Câu Chuyện Vương Thuý Kiều - Trần Ích Nguyên

Cuốn sách Nghiên cứu câu chuyện Vương Thuý Kiều của Giáo sư Trần Ích Nguyên do dịch giả Phạm Tú Châu chuyển ngữ là một công trình khảo cứu tâm huyết và mang tính “cột mốc”, đúc kết từ quá trình miệt mài truy nguyên nguồn gốc, sự diễn tiến cũng như tầm ảnh hưởng xuyên biên giới của hình tượng nhân vật Thuý Kiều. Tác giả đã cất công tìm kiếm, đối chiếu các nguồn tư liệu gốc để thẩm định lại toàn bộ những đánh giá từ xưa đến nay về tác phẩm này, qua đó cắm một “cột mốc” học thuật vững chãi giúp các thế hệ nghiên cứu đi sau không phải mất công dò dẫm lại từ đầu. Từ nền tảng vững chắc đó, Giáo sư Trần Ích Nguyên đã mạnh dạn định vị lại đối với tác phẩm Kim Vân Kiều truyện của Thanh Tâm Tài Nhân, chứng minh rằng tác phẩm này từng bị lịch sử văn học Trung Quốc đánh giá chưa đúng tầm vóc, đồng thời làm rõ sức ảnh hưởng không nhỏ của nó đối với văn học đời Minh - Thanh cũng như sự lan toả sâu rộng khi du nhập sang Nhật Bản và Việt Nam.

Đối với giới nghiên cứu văn học cổ Việt Nam, công trình này thực sự là một kho tàng quý giá bởi nó không chỉ giúp chúng ta hiểu thấu đáo hơn về nguyên bản mà đại thi hào Nguyễn Du đã mượn ý để sáng tác Truyện Kiều, mà còn cung cấp những phát hiện mang tính đột phá, điển hình như việc khảo sát dư âm của Truyện Kiều Nôm qua truyện dân gian Kim Trọng và A Kiều của dân tộc Kinh ở Quảng Tây - minh chứng cho việc di dân Việt Nam đã mang kiệt tác này trở lại quê hương của cốt truyện gốc. Hơn thế nữa, tác giả còn tận tâm đính chính hàng loạt sai sót trong hệ thống tư liệu lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, đồng thời hệ thống hoá danh mục chi tiết về tám bản dịch tác phẩm này sang chữ Hán.

Quá trình đối chiếu các bản dịch đã dẫn đến một phát hiện thú vị về sự thiếu thống nhất trong cách chuyển ngữ, từ đó Giáo sư tha thiết kêu gọi một dự án hợp tác lí tưởng giữa học giả hai nước Việt - Trung nhằm dịch Truyện Kiều sang Hán văn bằng chính thể thơ lục bát để giữ nguyên diện mạo của kiệt tác. Cuối cùng, cuốn sách còn khơi gợi những trăn trở sâu sắc về mặt học thuật khi chỉ ra sự lúng túng trong việc định danh bản chất mối quan hệ Việt - Trung này thông qua hàng loạt khái niệm đan xen giữa “phiên dịch”, “cải biên” hay “thoát thai hoán cốt”. Nhằm tôn trọng trọn vẹn những giá trị đó, nhóm dịch giả đã lựa chọn phương pháp chuyển ngữ trung thành tuyệt đối với nguyên tác, giữ nguyên cấu trúc và các phiên âm Hán Việt, mang đến cho độc giả một văn bản chân thực, trọn vẹn và gợi mở nhiều hướng nghiên cứu mới đầy triển vọng.