Lịch sử học

Binh Thư Yếu Lược - Phụ: Hổ Trướng Khu Cơ - Trần Hưng Đạo

“Binh thư yếu lược” của Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn được xem là bộ võ kinh đầu tiên trong lịch sử Việt Nam. Bộ Binh thư được soạn ra để luyện tập tướng sĩ, đã góp phần rất lớn vào việc chiến thắng giặc Mông Nguyên, một địch thủ hùng mạnh bậc nhất trên thế giới thuở đó.

Với nội dung phong phú, “Binh thư yếu lược” đề cập đến tất cả các vấn đề liên quan đến việc binh, từ việc xem xét thiên văn, luyện tập binh sĩ cho đến chiến thuật đánh giặc… Không những thông dụng dưới đời Trần mà còn được các triều đại về sau như nhà Lê, Nguyễn đem ra nghiên cứu, áp dụng.

Phần trọng tâm của sách đi sâu vào nghệ thuật tuyển mộ và đào tạo tướng sĩ, nhấn mạnh vào triết lý binh quý hồ tinh bất quý hồ đa, đồng thời đưa ra các điểm cốt yếu để đánh giá tài năng và phẩm hạnh của người cầm quân. Người đọc sẽ được khám phá các trận đồ biến hóa huyền ảo như Bát môn kim tỏa, Thái cực hỗn nguyên hay trận Lục hoa, vốn là những chiến thuật cốt lõi giúp lấy ít địch nhiều, lấy yếu thắng mạnh trên mọi địa hình từ đồng bằng đến núi rừng hiểm trở.

Nghệ thuật thủy chiến cũng được trình bày một cách tinh vi với những chỉ dẫn về cách đóng tàu thuyền, điều khiển tay lái và các biện pháp phòng hỏa công hay vượt sông trong điều kiện ngặt nghèo. Đặc biệt, tác phẩm dành nhiều trang viết chi tiết về các loại binh cụ và hỏa khí độc đáo, từ cách chế tạo súng gỗ, diều lửa đốt trại giặc cho đến các công thức hỏa dược tỏa khói độc làm quân địch tan rã trong chớp mắt. Bên cạnh các yếu tố kỹ thuật, sách còn đề cập đến những mưu kế tâm lý chiến như cách dùng gián điệp, cách dụ địch vào thành và nghệ thuật làm hao mòn ý chí đối phương bằng sự yên tĩnh và nhàn hạ.

Phần Hổ trướng khu cơ của Lộc Khê Hầu Đào Duy Từ (1572 - 1634) bổ sung thêm những kiến thức uyên bác về địa lý quân sự, phân tích sâu sắc các thế đất sinh - tử và hướng dẫn xây dựng hệ thống đồn lũy phòng thủ kiên cố như lũy Thầy, lũy Trường Dục. Xuyên suốt toàn bộ tác phẩm là tư tưởng quản trị nhân bản, đề cao tính kỷ luật nghiêm minh đi đôi với lòng thương yêu sĩ tốt, và trên hết là bài học về sự tận tâm báo quốc. Đây không chỉ là một tài liệu quân sự mà còn là một cuốn cẩm nang về đạo đức lãnh đạo, nhắc nhở người đời sau rằng sức mạnh thực sự của một dân tộc nằm ở sự đoàn kết, lòng liêm chính và khả năng vận dụng trí tuệ để thích nghi với mọi biến động của thời cuộc.